Het is van wezenlijk belang binnen 20 minuten na de geboorte onbeperkt biest te verstrekken.
Dit maximaliseert de weerstand van het kalf om zich vervolgens sterk te kunnen ontwikkelen.
Voor biest gelden dan ook de vier V’s:
|
Vlug
|
onmiddellijk na de geboorte
|
|
Vaak
|
verdelen over meer voedingen
|
|
Veel
|
minimaal 4 – 6 liter de eerste dag
|
|
Vers
|
vers afgenomen van de moeder (ook eerder ingevroren)
|
Antistoffen in biest
Het kalf heeft bij de geboorte geen antistoffen tegen ziekteverwekkers. Deze krijgt het alleen als het kalf snel goede biest te drinken krijgt. Dat wil zeggen: biest van een koe die al langer op het bedrijf aanwezig is en dus afweerstoffen tegen bedrijfsspecifieke ziekteverwekkers (pathogenen) heeft opgebouwd.
De biest van de eerste melking bevat de meeste antistoffen. Als biest ingevroren wordt, is biest van de eerste dag dus de beste. Soms kan deze biest de voorkeur hebben boven die van de moeder, vooral bij pas aangekochte koeien en vaarzen. Dit met het oog op de stalspecifieke antistoffen.
Biest bevat:
- antistoffen (of afweerstoffen)
- stoffen die het afdrijven van de eerste mest bevorderen
- licht verteerbare voedingsstoffen, mineralen en vitaminen
De grote eiwitmoleculen albumine/globuline zijn dragers van de antistoffen. Het kalf is alleen de eerste 24 uur na de geboorte goed in staat deze volledig intacte antistoffen uit de melk op te nemen. Dit heeft twee redenen:
- de zuurgraad in de lebmaag is nog zo hoog dat de antistoffen hierin niet worden afgebroken;
- de darmwand laat intacte antistoffen door: na ± 24 uur wordt de darmwand hiervoor ondoorlaatbaar.
Verstrekken van biest
In het algemeen gelden de vier V’s: vlug, vaak, veel en vers.
Biestschema:
- eerste voeding onbeperkt
- totaal dag 1: 4 – 6 liter
- dag 2: 3 x 1,5 liter
- dag 3: 2 x 1,5 liter ( + 1 tot 1,5 liter lauwwarm water)
Er zijn verschillende methoden voor het verstrekken van biest:
Speenemmer
- de eerste 1,5 – 2 liter biest binnen een half uur na de geboorte geven met fles of speenemmer
- direct daarna onbeperkt biest via speenemmer ter beschikking stellen
- twee keer per dag biest verversen; aan het kalf tot omgevingstemperatuur afgekoelde biest geven ter voorkoming van overvoedering
- opname van biest verschilt per kalf en kan oplopen tot 6 – 8 liter per dag
- wordt één dag veel gedronken, dan kan de opname de volgende dag minder zijn
- speenemmer dagelijks schoonmaken
- de speenhoogte is ca. 70 cm
Met name de eerste dagen heeft het zuigen van het kalf een positieve invloed op het verteren van de melk, de slokdamsleufreflex en de enzymproductie door extra speekselproductie.
Emmer
- de eerste dag 4 à 6 liter koewarme biest geven; zie biestschema
- de tweede en derde dag 2 x 1,5 liter ( + 1 tot 1,5 liter lauwwarm water)
Kalf bij de koe
- deze methode verdient niet de voorkeur, omdat het erg veel aandacht vraagt
- er is nauwelijks controle op de opname; veel kalveren drinken niet of te weinig
- mogelijke overdracht van besmettelijke ziekten (denk aan diverse soorten diarree)
Ingeven met een sonde
- slappe kalveren hebben de grootste behoefte aan antistoffen en energie. Het gebruik van een sonde bij pasgeboren kalveren die niet willen drinken is dan een oplossing, maar er wordt dan niet meer dan 2,5 liter per keer gegeven.
Biest weetjes
- Biest van het eigen moederdier is niet altijd het meest geschikt. Stalspecifieke antistoffen zijn soms niet of onvoldoende aanwezig bij aangekochte koeien en vaarzen. Zo zijn er meer redenen.
- De eerste biest van 3e en 4e kalfskoeien, die reeds langer op een bedrijf zijn, kan worden ingevroren voor noodgevallen. Bij het invriezen blijven de antistoffen maximaal 9 maanden intact. De ingevroren biest dient langzaam te worden ontdooid in warm water van max. 50°C. Dit mag niet in de magnetron of in heet water, omdat daardoor de afweerstoffen vernietigd worden.
- Oudere kalveren (ouder dan drie dagen) mogen geen eerste biest krijgen: dit geeft vaak aanleiding tot diarree vanwege het te hoge vet- en eiwitgehalte (zie tabel onder).
- Biest of koemelk geven aan een kalf van andere koeien dan de eigen moeder geeft kans op de overdracht van Para-TBC.
Tabel: Samenstelling koebiest in procenten
|
tijdstip
|
droge stof
|
eiwitten
|
vet
|
melksuiker (lactose)
|
mineralen
|
|
caseïne
|
albumine globuline
|
|
afkalven
|
33
|
5,6
|
17
|
6,5
|
2,1
|
1,4
|
|
na 12 uur
|
22
|
5,5
|
9
|
2,5
|
3,5
|
1,1
|
|
na 24 uur
|
16
|
4,2
|
2,6
|
3,6
|
4,2
|
1
|
|
na 48 uur
|
14
|
3,9
|
1,2
|
3,7
|
4,5
|
1
|
|
na 72 uur
|
14
|
3,6
|
1,1
|
3,9
|
4,6
|
1
|
Overschakelen op Sprayfo
Na de biest wordt overgeschakeld op Sprayfo. Het overschakelen van moedermelk op Sprayfo kan in één keer plaatsvinden, na 2 tot 3 dagen biestverstrekking.
Als het kalf meer dan 4 dagen koemelk heeft gekregen, kan 1 voeding of 2 voedingen koemelk en Sprayfo worden gemengd voor een geleidelijke overgang.
|
